ભગવાન વિશ્વકર્મા દ્વારા માતા પાર્વતીના મહેલનું નિર્માણ

ભગવાન વિશ્વકર્મા દ્વારા માતા પાર્વતીના મહેલનું નિર્માણ

એક સમયની વાત છે, દેવી પાર્વતીનું મન ગુફાઓ અને કંદરાઓમાં રહેતા કંટાળી ગયું હતું. બે નાના બાળકો અને અનેક પ્રકારની અસુવિધાઓ. તેમણે ભગવાન શંકરને પોતાનું કષ્ટ જણાવ્યું અને વિનંતી કરી કે અન્ય દેવતાઓની જેમ આપણે પણ પોતાના માટે એક નાનકડો મહેલ બનાવવો જોઈએ.

વિશ્વકર્માજી દ્વારા શિવલોકનું નિર્માણ

શિલ્પશાસ્ત્રવિધાનેન યથાક્તં વિશ્વકર્મણા | 

નિરિતં શિવલોકાખ્યં સર્વસૌખ્યપ્રદાયકમ્ || 

(બ્રહ્મમહાપુરાણ મધ્ય ભાગ અધ્યાય 34/1 થી 81)

અર્થ - શિલ્પશાસ્ત્રના વિધાન મુજબ વિશ્વકર્માએ 'શિવલોક' નામના (કૈલાસ પર નિર્મિત નગરી) મહેલનું નિર્માણ કર્યું જે તમામ સુખો આપનારું હતું.

ભોળા શંકરને તેમની વાત ગમી ગઈ. બ્રહ્માંડના સૌથી યોગ્ય વાસ્તુકાર દેવશિલ્પી ભગવાન વિશ્વકર્માની આરાધના કરીને તેમને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા. વિશ્વકર્માજીએ તેમના મનોવિચાર જાણીને પહેલા નકશો (માનચિત્ર) તૈયાર કર્યો અને પછી શુભ મુહૂર્તમાં ભૂમિપૂજન બાદ ખૂબ જ ઝડપથી કામ શરૂ થઈ ગયું. મહેલ આખરે શંકર-પાર્વતીનો હતો, એટલે કંઈ સામાન્ય તો હોવાનો નહોતો. એક વિશાળ મહેલ જે આખી નગરી જેવો હતો, જાણે કળાની અનુપમ કૃતિ, જાણે પૃથ્વી પર સ્વર્ગ! નિર્માતા પણ સામાન્ય ક્યાં હતા? ભગવાન વિશ્વકર્માએ પોતાની કલ્પનાને આકાર આપવામાં પૂરી શક્તિ લગાવી દીધી હતી. તેમની સાથે સમસ્ત સુવર્ણ રાશિના સ્વામી કુબેરે પણ સાથ આપ્યો! જે કંઈ કમી બાકી હતી તે કુબેરે શિવના આ ભવ્ય નિવાસસ્થાનને સોનાથી મઢીને પૂરી કરી દીધી.

સ્ફટિક મણિથી પાર્વતી અને ભગવાન શંકરના નિવાસસ્થાનનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. 

તતશ્ચક્રે જગત્કર્તા વિશ્ર્વકર્મા જગત્પતેઃ | 

પ્રાસાદં રત્નખચિતં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ || 

(સ્કંદ મહાપુરાણ કાશી ખંડ 4, અધ્યાય 66, શ્લોક 79 થી 100)

અર્થ - ત્યારબાદ જગતના સર્જનહાર વિશ્વકર્માએ જગતપતિ (શિવજી) માટે સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને રત્નોથી મઢેલો એક ભવ્ય મહેલ બનાવ્યો.

હેમરત્નમયીં લંકાં વિરચ્ય વિશ્વકર્મણા | 

સ્ફટિકસ્તંભસંયુક્તં મણિકુટ્ટિમશોભિતમ્ ||

અર્થ - વિશ્વકર્માએ સોના અને રત્નોથી મહેલની રચના કરી, જેમાં સ્ફટિકના સ્તંભો હતા અને મણિઓથી જડેલું ભોંયતળિયું શોભી રહ્યું હતું.

ત્રણેય લોકમાં જયજયકાર થવા લાગ્યો. એક એવી અનુપમ નગરીનું નિર્માણ થયું હતું જે પૃથ્વી પર આ પહેલા ક્યાંય નહોતી. ગણેશ અને કાર્તિકેયના આનંદની કોઈ સીમા નહોતી. પાર્વતી અત્યંત પ્રસન્ન હતાં, બસ એક જ ચિંતા હતી કે આ અપૂર્વ મહેલમાં ગૃહપ્રવેશની પૂજાનું કાર્ય કોને સોંપવું. તે બ્રાહ્મણ પણ એ જ સ્તરનો હોવો જોઈએ જે સ્તરનો આ મહેલ છે. તેમણે ભગવાન શંકરની સલાહ લીધી. ઘણું વિચાર્યા પછી ભગવાન શંકરે એક નામ સૂચવ્યું - મહર્ષિ વિશ્રવા.

સમગ્ર વિશ્વમાં જેમણે જ્ઞાન, બુદ્ધિ, વિવેક અને અધ્યયનથી ધૂમ મચાવી હતી, જેઓ ત્રણેય લોકમાં આવવા-જવાની શક્તિ ધરાવતા હતા, જેમણે નિરંતર તપસ્યાથી અનેક દેવતાઓને પ્રસન્ન કર્યા હતા અને જેમની કીર્તિ દસેય દિશાઓમાં ફેલાઈ રહી હતી, તેવા મુનિ વિશ્રવાને શ્રીલંકાથી કૈલાસ પર્વત પર બનેલા આ મહેલમાં ગૃહપ્રવેશની પૂજા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા. મુનિએ સહર્ષ આવવાનું સ્વીકાર્યું અને યોગ્ય સમયે તમામ કલ્યાણકારી શુભ શુકનો અને સામગ્રી સાથે તેઓ ગૃહપ્રવેશના હવન માટે ઉપસ્થિત થયા.

ગૃહપ્રવેશની પૂજા અલૌકિક હતી. ત્રણેય લોકના શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી-પુરુષો પોતાના સર્વશ્રેષ્ઠ વૈભવ સાથે ઉપસ્થિત હતા. વૈદિક ઋચાઓના ઘોષથી હવા ગુંજી રહી હતી, આચમનથી ઊડેલા જળના બિંદુઓ વાતાવરણને નિર્મળ બનાવી રહ્યા હતા. પવિત્ર હોમની અગ્નિમાંથી નીકળતી જ્વાળાઓમાં બાકી રહેલી અશુદ્ધિઓ ભસ્મ થઈ રહી હતી. આ અદ્વિતીય અનુષ્ઠાન પૂર્ણ થયા પછી અતિથિઓને ભોજન કરાવીને અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા માતા પાર્વતીએ બ્રાહ્મણ પાસે દક્ષિણા માંગવા કહ્યું.

"આપ માત્ર મારી જ નહીં પણ સમસ્ત વિશ્વની માતા છો માં ગૌરા, આપની પાસે દક્ષિણા કેવી?" ઋષિ વિશ્રવા નમ્રતાની મૂર્તિ બની ગયા.

"નહીં વિપ્રવર, દક્ષિણા વિના તો કોઈ અનુષ્ઠાન પૂરું થતું નથી અને આપના આવવાથી તો સમસ્ત ઉત્સવની શોભા વર્ણવી ન શકાય તેવી બની ગઈ છે, આપ પોતાની ઈચ્છાથી કંઈ પણ માંગી લો, ભગવાન શિવ આપને ચોક્કસ પ્રસન્ન કરશે." પાર્વતીએ આગ્રહપૂર્વક કહ્યું.

"આપને કષ્ટ આપવા નથી માંગતો માતા, મેં માંગ્યા વગર જ ઘણું બધું મેળવી લીધું છે. આપના દર્શનથી વધીને મારે બીજું શું જોઈએ?" વિશ્રવાએ વધુ નમ્રતાથી કહ્યું.

"આ આપનું મોટું મન છે, પરંતુ અનુષ્ઠાનની પૂર્તિ માટે દક્ષિણા આવશ્યક છે. આપની ઈચ્છા મુજબ જે જોઈએ તે માંગી લો, અમે આપના માનનું પૂરું ધ્યાન રાખીશું." પાર્વતીએ ફરી વિનંતી કરી.

"સંકોચ થાય છે દેવી." વિશ્રવાએ આંખો નમાવીને કહ્યું.

"સંકોચ છોડીને યજ્ઞની પૂર્તિ વિશે વિચારો વિપ્રવર." પાર્વતીએ નીતિ યાદ અપાવી.

જરા થોભીને વિશ્રવાએ કહ્યું, "જો ખરેખર આપ મારી પૂજાથી પ્રસન્ન છો, જો ખરેખર આપ મને સંતુષ્ટ કરવા માંગો છો અને જો ખરેખર ભગવાન શિવ બધું જ દક્ષિણામાં આપવાની સામર્થ્ય ધરાવે છે, તો આપ આ સોનાની નગરી મને આપી દો."

પાર્વતી એક ક્ષણ માટે આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયાં! પરંતુ પાસે જ શાંતિથી બેઠેલા ભગવાન શંકરે અવિચલિત અને સ્થિર વાણીમાં કહ્યું- તથાસ્તુ. વિશ્રવાની ખુશીનો પાર ન રહ્યો. ભગવાન શિવની વિનંતી પર વિશ્વકર્માએ આ નગર કૈલાસ પર્વત પરથી ઉઠાવીને શ્રીલંકા (લંકા) માં સ્થાપિત કરી દીધું.

ત્યારથી જ લંકા સોનાની કહેવાઈ અને વિશ્રવા નુ કુળ દૈવી ગુણોથી નીચે પડાતા સાંસારિક લાલસામાં ડૂબતું ગયું. પાર્વતીના મનમાં ફરી ક્યારેય કોઈ મહેલની ઈચ્છા જાગી નહીં. આ દાનથી એટલું પુણ્ય એકત્રિત થયું કે તેમને અને તેમના સંતાનોને ગુફા-કંદરાઓમાં ક્યારેય કોઈ કષ્ટ ન પડ્યું.

લેખ સંકલન - મયુરકુમાર મિસ્ત્રી (મોડાસા) 

શ્રી વિશ્વકર્મા સાહિત્ય ધર્મ પ્રચાર પરિષદ